چه‌مکه‌كان
زاراوه‌ی گفتوگۆ، له‌ روانگه‌یی زانستی زمانی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌
به‌روار: 02/06/2014
بینین:   1270

بێستون ئەبوبەكر

زانستی زمانی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ سییه‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ سه‌ری هه‌ڵداوه‌، ئه‌ویش به‌هۆی گرنگی و پێوستی ئه‌م زانسته‌ له‌ ژیانی زانستی مرڤایه‌تیدا.زانست واته‌: رونكردنه‌وه‌ و به‌هادان به‌شته‌كان وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ سروشتدا هه‌یه‌. له‌ زانستدا پێاهه‌ڵدان یان زیاده‌رۆیی بۆ شت نادروسته‌ هه‌رشتێك هێنده‌ی خۆی به‌های پێده‌رێت تا شیبكرێته‌وه‌ سودی خۆی (مادییه‌ یان مه‌عنه‌وی) له‌ ژیاندا ببینێت.
له‌ زانستی زمانه‌وه‌ زاراوه كان له‌ مه‌ودای ژیاندا خۆێندنه‌وه‌یی زمانه‌وانی بۆ ده‌كرێت.له‌ رووی زانستییه‌وه‌ ئه‌گه‌ر  بروانیینه‌ زاراوه‌كان، له‌ بارودۆخی سیاسی دوورده‌خرێته‌وه‌ زاراوه‌كه‌ له‌ روانگه‌ی زمانه‌وه‌ و  به‌كارهێنانی له‌ كۆمه‌ڵگادا شیكردنه‌وی بۆ ده‌كرێت.له‌ سیاسه‌تیشدا ئه‌وه‌ی كاری پێده‌كرێت زاراوه‌یه‌ و شیكردنه‌وه‌ی زاراوه‌یه‌. نمونه‌یه‌كی ساده‌: دیموكراسی چه‌ندین خۆیندنه‌وه‌ی بۆ ده‌كرێت به‌ پێی شوێن و كات ئه‌و وڵاته‌ی كه‌ سیستێمی دیموكراسی به‌كاردێنێت ئه‌مه‌یش واده‌كات دیموكراسی له‌ وڵاتێكه‌وه‌ بۆ وڵاتێكی تر  تاراده‌یه‌ك جیاوازتر ده‌رده‌كه‌وێت،  به‌ڵام زاراوه‌كه‌ "دیموكراسی" هه‌ر هه‌مان وشه‌یه‌، به‌ڵام سنورو مه‌وداو كارپێكردنی تا راده‌یه‌ك جیاوازه‌. ئه‌م شیكردنه‌وه‌ گۆشه‌نیگایه‌ك رونده‌كاته‌وه‌ نه‌ك هه‌موو بابه‌ته‌كه‌ به‌ته‌واوی.
هه‌موو قسه‌یه‌ك بیری تێدایه‌ (بێبه‌ها/  كه‌مبه‌ها /  به‌هادار) كاتێك ده‌رده‌بڕێت له‌ چێوه‌ی وشه‌یه‌ك یان رسته‌یه‌كدا. ئه‌م زاره‌وه‌یه‌ له‌ ئێستادا له‌ راگه‌یاندندا زۆر به‌كاردێت. وشه‌ی گفتوگۆ له‌ نێۆ خه‌ڵكدا به‌هه‌موو گفتوگۆیه‌ك ده‌وترێت له‌ نێوان دوو كه‌سی ئاسایدا ده‌كرێت، به‌ڵام له‌ راگه‌یاندندا هه‌موو كه‌س بانگ ناكرێت بۆ گفتوگۆ، ئه‌گه‌ر كه‌سه‌كه‌  مه‌رجی تا راده‌یه‌كی پێوستی تێدا نه‌یێت.
وشه‌ی (گفت) له‌ ده‌ربراوی (گفتمداوه‌ / گفتماوه‌) ده‌بنرێت واته‌: به‌ڵێنمداوه‌ به‌ڵێن بریتییه‌: له‌ به‌شێك له‌ گفتووگۆ، وشه‌ی گۆ، به‌واتای ده‌ربڕین دێت (گۆكردن / هاتنه‌گۆ)، گۆ واتایه‌كی تری هه‌یه‌ ئه‌ویش خرییه‌ / گردبونه‌وه‌یه‌. به‌دیوێكی تردا، گفتوگۆ خربونه‌وه‌ له‌ده‌وری یه‌كتر ده‌گه‌یه‌نێت نه‌ك په‌رته‌وازبوون و لێكتردابران چونكه‌ گفتوگۆ پیرۆزه‌، هه‌موو پێوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵاتیه‌كان له‌ رێگه‌ی گفتوگۆوه‌ رێكده‌خرێت و ده‌پارێزرێت.ده‌توانرێت له‌ رێگه‌ی نه‌بوون / كه‌مبوونی گفتوگۆوه‌ پێوه‌ندیه‌كان به‌ره‌و كاڵبونه‌وه بروات یان كۆتای پێ بێت.
وشه‌ی دیدار كه‌مێك له‌ رووی زمانه‌وه‌ جیاوازه‌ له‌ گفتۆگۆ، چونكه‌ له‌ گفتۆگۆ مێزگردا ئه‌كرێت ئه‌و دوو كه‌سه‌ ئاستی زانیاریان زۆر نزیك بێت له‌ یه‌كترییه‌وه‌، یه‌كیان ده‌یه‌وێت ئه‌وی دی بێنێته‌ سه‌ر بروای خۆیی، دیدار، كاتێك به‌كاردێت دووكه‌س گفتوگۆ بكه‌ن.ئه‌و دوو كه‌سه‌، یه‌كیان پرسیار بكات له‌وی دی به‌ مه‌به‌ستی وه‌ڵام وه‌رگرتن واته‌: پرسیار كردن به‌مه‌ستی زانیاری وه‌رگرتن نه‌ك ململانییه‌ی یه‌كتری. واته‌: كه‌سێك دیداری له‌گه‌ڵ ده‌كرێت زانیاری سه‌رچاوه‌ی لێ وه‌ربگرێت هێنده‌ پسپۆر بێت له‌ بواره‌كه‌ی خۆیدا. بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر بته‌وێت دیدارێك له‌گه‌ڵ شیعره‌كانی مه‌حویدا بكه‌یت بلێت: دنیا به‌لای تۆوه‌ چییه‌ ئه‌ی مه‌حویی؟
مه‌حوی:   دنیا تیاترۆیه‌، مه‌وه‌سته‌ تیایا برۆ كێ مایه‌وه‌ نه‌بوو به‌ تیاترۆ (تیاترۆ: شانۆ یان ئه‌كرێت تیاترۆ به‌ تیاتڕۆ  ...).
كاتێ: ده‌ڵێن گفتوگۆ، دووكه‌سی دێته‌ به‌رچاومان، هه‌ندێك جار یه‌ك كه‌س له‌گه‌ڵ خۆی گفتوگۆ ده‌كات هه‌ندێك جار یه‌ك كه‌س له‌ گه‌ڵ كۆمه‌لێك گفتوگۆده‌كات یان زۆر جار كه‌سی سێیه‌م هه‌وڵده‌دات گفتوگۆ / دوكه‌س به‌یه‌ك بگه‌یه‌نێنێت بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر بابه‌تێك له‌ شوێنكاتێكی دیاریكراودا.
ئه‌وه‌ی زۆر باوه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان مێزگرده‌ (كۆبونه‌وه‌ له‌ده‌وری مێز)- سێ كه‌سن (یان زیاتر)، دوانیان رایان جیاوازه‌، هه‌ریه‌كه‌یان له‌ گۆشه‌نیگایه‌كه‌وه‌ بۆ یه‌ك بابه‌ت ده‌ڕوانن، بۆیه‌ زۆر جار ده‌نگ به‌رزركردنه‌وه‌ و به‌رنامه‌ به‌جێهشتن و قسه‌ی ره‌ق و كه‌مه‌رشكێن به‌رانبه‌ر یه‌كتری به‌كار دێنن.
زانستی زمانی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌رێگه‌ی زمانه‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵ ده‌كۆڵێته‌وه‌. چونكه‌ وشه‌كان و رسته‌كان (كردار، نه‌ریت، به‌ها، سنور، جۆری پێوه‌ندیه‌كان، هێڵی سور، هێڵی سه‌وز واته‌: ئاساییی ، بورای تایبه‌ت و.. تاد) له‌ خۆیاندا هه‌ڵیان گرتووه‌. زۆر وشه‌ له‌ په‌رده‌ ته‌نكی خۆیدا، دوو جۆر واتا هه‌ڵده‌گرێت، كه‌ یه‌كیان ئاساییه‌ ئه‌ودی وه‌ك تابوو وایه‌،  بۆ نمونه‌: وشه‌ی ته‌ڕه‌ماش (خواردنه‌) به‌ڵام له‌ یادگه‌ی مرۆڤدا په‌رده‌ له‌سه‌ر بیرێكی تابوو (نائاسیه‌ - یاساخ) هه‌ڵده‌داته‌وه‌. له‌ هه‌موو زمانێكدا ئه‌كرێت تا راده‌یه‌ك له‌م وشانه‌ هه‌بێت، بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی به‌شداری گفتگۆی فه‌رمی ده‌كه‌ن، به‌ ئاگاییه‌وه‌ وشه‌ له‌ شوێنی خۆیدا به‌كار بهێنن، چونكه‌ هه‌موو كه‌س گفتوگۆی فه‌رمی له‌گه‌ڵدا ناكرێت ئه‌وه‌ی گفتوگۆی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت شاره‌زایی له‌ بابه‌تێكدا هه‌یه‌و خاوه‌ن هه‌واداری خۆیه‌تی، به‌ئاگابون له‌زمان و له‌ وشه‌و رسته‌كانی - به‌ئاگبونه‌ له‌ ره‌وشی كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگا.
ئه‌فلاتۆن، خۆێندكاری سوقرات بووه‌، به‌ڵام به‌هۆی گفتوگۆی فه‌لسه‌فیه‌وه‌ زۆرجار سوقراتی له‌ گفتوگۆكانیدا به‌كاریهێناوه‌. بۆنمونه‌: له‌ كتێبی كۆماردا- ده‌یه‌م به‌ش، گفتوگۆی گڵاوكۆن، تێدا شاعیران له‌ كۆماره‌ خه‌یاڵیه‌كه‌یدا ده‌كاته‌ ده‌ره‌وه‌، به‌تایبه‌ت ئه‌و شاعیرانه‌ی كه‌ شیعره‌كانیان بێ سوده‌. لێره‌دا گفتۆگۆ بۆ رازیكردنه‌ به‌بیروڕا، ئه‌گه‌ر چی ئه‌فلاتۆن به‌ هۆی ئه‌و رازیبونه‌وه‌ به‌شێك له‌ كۆماره‌ خه‌یاڵیه‌كه‌ی ده‌كاته‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام بۆ سودی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ - وایی نابینێت په‌رته‌وازبونێك- سودی گشتی تێدا بێت ئاساییه‌ - بۆیه‌ به‌قازانجی ده‌زانێت ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵێك (وه‌ك شاعیران) له‌ كۆماردا بكاته‌ ده‌ره‌وه‌!
ئه‌ره‌ستۆ له‌ كتێبی كاتیگۆرێكه‌یدا (باس  له‌ ده‌ كه‌تۆگۆری ده‌كات)، هه‌ر له‌رێگه‌ی گفتوگۆوه‌ باسی هاو واتا و دژ واتا ده‌كات. گفتوگۆ له‌ پێناو زانست و رونكردنه‌وه‌ رازیبون نه‌مانی گومان له‌سه‌ر بابه‌تێك بۆ  سودی گشتی له‌ فه‌لسه‌فه‌دا به‌ رێژه‌یی  به‌كارهاتووه‌. بۆیه‌ ده‌بێت گفتوگۆ بۆ ئه‌م ئامانجه‌ باشانه‌ به‌كاربێت.
ئه‌گه‌ر له‌ شعری كلاسیكیدا، نمونه‌یه‌ك وه‌ربگرین، له‌ باره‌ی گفتوگۆوه‌، ئه‌وا خراپ نابێت قه‌سیده‌ی مه‌حوی ((دڵم ئه‌مشه‌و نه‌خۆشی چاوێكی بیماره‌)) وه‌ربگرین، كه‌ تێدا سه‌ره‌تا  مه‌نه‌لۆگ (له‌ گه‌ڵ خۆ دوان و گفتوگۆكردن) ده‌ستپێده‌كات. دواتر له‌گه‌ڵ یاردا گفتوگۆ ده‌كات باسی بارودۆخی ناله‌باری خۆی ده‌كات و  بێبه‌زه‌یی یار پیشانده‌دات به‌رامبه‌ر خودی شاعیر (مه‌حوی).
دواتر دێته‌ر سه‌ر ده‌ركه‌وتنی مه‌ولانا خالیدی نه‌قشبه‌ندی - كۆی گفتوگۆكه‌ی بۆ ئه‌وه‌یه‌، مه‌حوی خۆیی به‌ خۆێنه‌ر ده‌ناسێنێت ده‌یه‌وێت خۆی وا نمایش بكات له‌ ئاستی مه‌ولانا خالیدا خۆی ده‌بینێت، به‌ڵام خۆی كه‌مێك خوارتر له‌ مه‌ولانا خالید ده‌بنێت - مه‌ولانا وه‌ك رێپیشانده‌ر و فه‌نه‌ری رێگا باس ده‌كات.
گفتوگۆ خاوه‌ن هێڵێكه‌ به‌به‌رنامه‌یه‌ سه‌ره‌تا و ناوه‌ڕاست و ئه‌نجامی هه‌یه‌ (له‌ چوارچێوه‌یی كاتیكی دیاریكراودا) ،  زۆربه‌ی كات نابێت  سه‌ رلێشێوان بۆ خه‌ڵكی  دروست بكات، به‌ڵكو ده‌بێت رونكردنه‌وه‌ی زیاتر به‌رچاو بخاته‌  گوێی گویگران و به‌ئاكامی  باشیان بگه‌یه‌نێـت-  گویان له‌ ره‌زامه‌ندی (به‌ رێژه‌یی) پربكات. ئه‌مه‌یش كاتێك دێته‌ ئاراوه‌، گفتوگۆكه‌  له‌ چێوه‌ی باس ده‌رنه‌چێت، ئه‌گه‌ر بابه‌ته‌كه‌ له‌سه‌ر رونكردنه‌وه‌ی بابه‌تێك بوو، هه‌ستی كه‌سی ده‌رونی پری خودی تێدا خاڵی نه‌كرێته‌وه‌ چونكه‌ ئه‌وكات دوو گۆشه‌نێگا لای/ گۆێگر :"رادیۆ" /   گوێگر وبینه‌ر "تیڤی"/ خۆینه‌ر دروست ده‌كات:
یه‌كه‌م: به‌زه‌یی پێدا هاتنه‌وه‌
دووه‌م: رقلێبونه‌وه‌ یان له‌ به‌رچاو كه‌وتن پلارگرتن و ره‌خنه‌ی توندگرتن بۆ روخانی به‌رانبه‌ر، هه‌ندێك جار ده‌رچون له‌ ئه‌ندامێتی نێو گروپێك ده‌یبنرێت به‌ هۆی گفتوگۆكه‌وه‌.
به‌رهه‌می گفتوگۆ، رونكردنه‌وه‌ی بارودۆخ بێت نه‌ك شكانی كه‌سانی نێو گفتوگۆ به‌شێوه‌ك گفتوگۆ له‌ به‌رچاو بینه‌ر بخه‌ن. ئه‌و كه‌سه‌ی گفتوگۆ سازده‌كات پێوسته‌ نه‌بێت به‌ چاودێری (ره‌قیبی) دڵ ره‌ق به‌سه‌ر هه‌ردوكیانه‌وه‌ به‌شه‌ریان بدات بۆ ئه‌وه‌ی بینه‌ر رابكێشێت -  قسه‌ی ئه‌م ببرێت به‌ شێوازێكی ده‌ربرینی ته‌نز ئامێز بیدا به‌گوێی كه‌سی به‌رانبه‌ری  ناو گفتوگۆكه‌، ئه‌وكات له‌یه‌كتر نه‌گه‌شتن دێته‌ئاراوه‌، به‌شێوه‌یه‌ك له‌ بابه‌ت ده‌رچون ده‌بێته‌ ئامانج - بۆیه‌  رونكردنه‌وه‌ و ره‌زامه‌ندی كه‌متری لێده‌كه‌وێته‌وه‌. چونكه‌ توره‌بوونی كه‌سی دێته‌ نێو باسه‌كه‌و مرۆڤ توڕه‌ بوو ئاسای ناتوانێت بیری خۆی روونبكاته‌وه‌، گفتوكۆیش  تاراده‌یه‌ك پێوستی به‌ئارامی و دڵنیایی هه‌یه‌.
گفتوگۆ، له‌ نێوان دوو كه‌س ئاستی خۆێنده‌واری و ئاستی زانستیان كه‌متر بێت زوو تێكه‌ڵ به‌ وشه‌ی یه‌كتر و باروۆدخی یه‌كتر ده‌بن ئه‌گه‌ر ئه‌و دوو كه‌سه‌ یه‌كتر نه‌ناسن به‌ڵام كاتێك  ئاستی خۆینده‌واری به‌رزبوو هه‌ندێك كات گفتوگۆ و دامه‌زراندنی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ به‌رانبه‌رو ئه‌وی تردا كه‌متر دروست ده‌بێت . هه‌ندێك كات زوو دروست ده‌بێت ئه‌گه‌ر هاتوو ئاره‌زوو  بۆ گفتوگۆ هه‌بوو.
گفتوگۆ، وه‌ك له‌سه‌ره‌وه‌ لێیدواین: فه‌رمی و نافه‌رمی هه‌یه‌. فه‌رمی زیاتر په‌یوه‌سته‌ به‌كاته‌وه‌، پێوسته‌ بیر كۆبكرێته‌وه‌ وشه‌ وه‌ك رۆشنایی لێزه‌ر كۆبكرێته‌وه‌ تیشك بخاته‌ سه‌ر یه‌ك خاڵ - تا مه‌به‌ست بپێكێت. ئه‌گه‌ر وانه‌بێت ئه‌و كات مافی ته‌واو به‌كاتی فه‌رمی به‌رنامه‌كه‌ نادات، زیان به‌ كه‌سانی به‌شداربوو ده‌گه‌یه‌نێـت و  ئه‌وانه‌یشی گوێی لێده‌گرن هه‌ڵه‌ تێگه‌شتنیان / كه‌م تێگه‌شتنیان له‌ لا  دروست ده‌بێت.
ئه‌و دوانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر بابه‌تی ناكۆك كۆده‌بنه‌وه‌، پێوسته‌ ته‌نانه‌ت به‌بزه‌یه‌ك / وشه‌یه‌ك / ئاماژه‌یه‌ك سوكایه‌تی به‌یه‌كتری نه‌كه‌ن، چونكه‌ ئه‌و كات بابه‌ته‌كه‌ ماوه‌ی دیاركراوه‌ ده‌بێته‌ جه‌نگی  ده‌رونی ده‌ردی خۆهه‌ڵرژان كه‌ پێوه‌ندی زۆری به‌ته‌وه‌ری بابه‌ته‌كه‌وه‌ نییه‌.
گفتوگۆ له‌ قورئاندا:
قورئان له‌سه‌ر زمانی نێردراوی خودا درودی خۆای له‌سه‌ر بێت، به‌ ئێمه‌ گه‌یشتووه‌، رێكوڕاست په‌یوه‌سته‌ به‌ ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی مرڤایه‌تییه‌وه‌ و رێكخستنی ژیان به‌پێی قوئان كارێكی ئاسان نییه‌ به‌ڵام سود به‌خشه‌، چونكه‌  خودا خۆیی مرۆڤی دروستكردوه‌و به‌رنامه‌یی خودایش باشترینه‌ بۆ مرۆڤایه‌تی.
ئێمه‌ی مرۆڤ، كه‌ ده‌م له‌ باسی قورئان ده‌ده‌ین ئه‌گه‌ر باش لێیتێگه‌شتین ئه‌وه‌ میهره‌بانی خودایی له‌گه‌ڵه‌، ئه‌گه‌ر باش نه‌مانزانی رونی بكه‌ینه‌وه‌  له‌ ژیانماندا ئه‌وكات هه‌ڵه‌ له‌ ئێمه‌ی مرۆڤدایه‌، هه‌ڵه‌یش  جۆری زۆر هه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی كه‌ زاناو پسپۆری دینین هه‌وڵی زۆر بده‌ن تا كه‌م هه‌ڵه‌ بكه‌ن چونكه‌ وشه‌و رسته‌ی ئه‌وان رێزلێگیراون له‌ لایه‌ن خه‌ڵكییه‌وه‌.
له‌ قورئاندا، وشه‌ی گفتوگۆ مه‌ودای فراوانتره‌ له‌م بابه‌ته‌ كورته‌ی  ئێمه‌ به‌ڵام  به‌پێی مه‌به‌ست سودی لێوه‌رده‌گرین.
مه‌به‌ست له‌م ناونیشانه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئێمه‌ی مسوڵمان له‌ نێو بازنه‌ی ئیسلامدا خۆمان ده‌بینینه‌وه‌، بۆئه‌وه‌ی مافی ته‌واوبده‌ین به‌ بابه‌ته‌كه‌ - پێوسته‌ لایه‌ك له‌ قورئانی پیرۆز بكه‌ینه‌وه‌ بۆ زۆربه‌ی بابه‌ته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی ژیانمان، چونكه‌ قورئان و ده‌ستوری قورئان، خۆیی خزاندووه‌ته‌ نێو زۆربه‌ی بابه‌ت و جومگه‌ پێویستیه‌ كۆمه‌ڵاتیه‌كانییه‌وه‌ له‌ كوردستاندا، كاتێك له‌دایك ده‌بین به‌ په‌ره‌گرافی دینی زۆر كات ناو ده‌نرێن و دنیایش جێده‌هێڵین قورئانمان له‌سه‌ر ده‌خوێنرێت. له‌م بابه‌ته‌دا وه‌ك راڤه‌كار یان بریارده‌ر كار له‌سه‌ر قورئان ناكه‌ین -  هێنده‌ی ئه‌وه‌ی تیشكێكی كه‌م و خێرا له‌به‌ر پێوستی بابه‌ته‌كه‌  ده‌خه‌ینه‌ سه‌ر چه‌ند په‌ند / په‌ندیارێكی قورئانی پیرۆز بۆ زیاتر رونكردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌یش رووداوه‌كانی به‌زمانی ساده‌ داده‌رێژین و راڤه‌ی وشه‌ی قورئانی ناكه‌ین چونكه‌ ئه‌وه‌ كاری كه‌سی پسپۆره‌.
گفتوگۆ به‌شێوه‌ی سانا لێبڕوانین: له‌ قورئاندا چه‌ند جۆرێك هاتووه‌.
1- گفتوگۆی خودا له‌گه‌ڵ مرۆڤدا موسا (د.خ) له‌ كێوی گور.
2- گفتوگۆی مرۆڤ له‌گه‌ڵ خودا (له‌كاتی نوێژدا)
3- مرۆڤ له‌گه‌ڵ مرۆڤدا پێغمبه‌ران (د.خ) له‌گه‌ڵ چوارده‌وریاندا.
هه‌ندێك جار له‌ قورئاندا، به‌ گشتی باسی كه‌سێتی مرۆڤ ده‌كات و تایبه‌تمه‌ندییه‌ گشتیه‌كانی باس ده‌كات و ریگای نیشانداوه‌ تا خۆی چاك بكات. سوره‌تی (البقره‌) درێژترین سوره‌تی قورئانه‌، به‌ناوی گفتوگۆی نه‌وه‌ی ئیسرائیل له‌گه‌ڵ پێغمه‌به‌ره‌كه‌یان له‌سه‌ر روداوی كوشتنی نادیار ناونراوه‌، به‌ڵام له‌ كۆتایدا بكوژ ده‌ركه‌وت بابه‌ته‌كه‌ (ئه‌و رووداوه‌) كۆتای هات.
هه‌ر له‌م سوره‌ته‌دا گفتوگۆی نێوان ئاده‌م (د.خ) له‌گه‌ڵ خودا ده‌بینرێت، ناوی شته‌كان فێری ئاده‌م كرد (رونكردنه‌وه‌ی زۆری ده‌وێت به‌ڵام كاتی نییه‌ له‌ ئێستادا) دواتر ئاده‌م (د.خ) تاقیده‌كاته‌وه‌ پرسیار - ده‌كرێت- ئه‌وانی چوارده‌ری نایزانن ئاده‌م (د.خ) ده‌یزانێت. ئه‌نجامی ئه‌و دیداره‌، شه‌یتان ده‌ركرا  -  شه‌یتان زمانی به‌شێوه‌ یه‌ك به‌كارهێنا كه‌ خودا پێی باش نه‌بوو ((..له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا شه‌یتان واته‌: دووركه‌وته‌وه‌. ئیبلیس واته‌: له‌ فه‌رمانی خودا ده‌رچوو...)) هاوكات كرنوشی رێز بۆ ئاده‌م (د.خ) برا. له‌ شوێنكی تردا له‌ سوره‌تی (الكهف) خودا موسا (د.خ) فێری ئارامی (صبر) ده‌كات له‌گه‌ڵ به‌نده‌یه‌كی  خودا - گه‌شتی پێده‌كات-  به‌ڵام به‌هۆی ئه‌وه‌ی سێ جار  په‌یمانی ئارامی ده‌شكێنێ‌ موسا (د.خ) له‌گه‌ڵ به‌نده‌كه‌ی خودادا، له‌ یه‌كتری جیابونه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌نجامی ئه‌وه‌ بوو موسا (د.خ) فێری ئارامی زیاتر بوو.
هه‌ر له‌ قورئاندا جارێك خودا حه‌زره‌تی (داود) تاقی ده‌كاته‌وه‌ به‌ڵام له‌رێگه‌ی گفتوگۆوه‌. كه‌سێك ده‌نێرێت پرسیاری لێده‌كات: ده‌ڵێن: ئه‌ی نێردراوی خودا من براكه‌م سته‌می لێكردوم،  باوكمان (100) سه‌ر مه‌ڕی هه‌بووه‌، ئێستا ئه‌و نه‌ودو نۆیی بردووه‌ بۆ خۆیی یه‌ك سه‌رمه‌ڕی به‌من داوه‌. پێخه‌مبه‌ر (د.خ) ده‌فه‌رمه‌ێت: ئایی له‌ و سته‌مه‌ی كه‌ براكه‌ت لێیكردویت.  له‌ پر كابرا (نێردراوی خودا) نادیار ده‌بێت دواتر خودا پێ ده‌فه‌رموێت: ئه‌ی داود ئایا گوێت له‌ براكه‌ی تری گرت وا زوو بریارت دا! له‌وێدا حه‌زره‌تی داود (د.خ)0 په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ له‌وه‌ی زوو بریاری داوه‌ دوای لێخۆشبوون له‌ خودا ده‌كات ئه‌نجامی گفتوگۆكه‌ ئه‌وه‌ی ئارامی زیاتری هه‌بێت بۆ بریاردان له‌سه‌ر بابه‌تێك چونكه‌ نێردراوی خودایه‌ و قسه‌ و وته‌ی ئه‌م بۆ خه‌ڵكی گرنگ و پربه‌هاتره‌ له‌ مرۆڤێكی ئاسایی نابێت بێ بیركردنه‌وه‌ بریار بدات یان هه‌ندێك قسه‌بكات، چونكه‌ هه‌ندێك قسه‌ هه‌یه‌ بیركردنه‌وه‌ی كه‌می ده‌وێت هه‌ندێك بابه‌ت هه‌یه‌ بیری وردو چری تێدایه‌ نابێت به‌په‌له‌ و له‌كاتی ناجێگری ده‌رونی یان توره‌یی قسه‌ی له‌سه‌ر بكرێت له‌ لایه‌ن پسپۆری دینییه‌وه‌ چونكه‌ لای خه‌ڵك قسه‌كانی به‌های هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر شیاو نه‌بێت بریاره‌كان و وته‌كانی زیانی بۆ خۆی ده‌بێت ئه‌و چوارده‌وری خۆیشی كه‌متر بۆ ئامۆژگاری   گوێی بۆ شلده‌كه‌ن.
زۆر گفتوگۆی تر له‌ نێو قورئاندا ده‌بینرێت كه‌ ئه‌نجامی هه‌بووه‌ و وه‌ك په‌ندو ئامۆژگاری بۆ ئێمه‌ هێناوه‌ته‌وه‌ تا سودی لێوه‌ربگرین بارودۆخی ژیانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی پێ هه‌ڵبسه‌نگێنین.
گفتوگۆ، له‌ قورئاندا رێگه‌ی پێدراوه‌ هه‌تا وته‌ی سته‌مكار له‌ قورئاندا یاداشتكراوه‌ (پاریزراوه‌: وه‌ك: قسه‌ی فیرعه‌ون، قارون و.. تا سودی لێوه‌ربگرین) به‌ڵام ده‌بێت گفتوگۆ  به‌شێوه‌یه‌كی ئارام و له‌سه‌ر خۆبێت، بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی له‌ نێو دیندا رێنمونی خه‌ڵكی ده‌كه‌ن (بانگخواز) ده‌بێت له‌كاتی گفتوگۆدا زۆر ئارامتر بن خۆیان به‌دوور بگرن له‌وشه‌ی چوارچێوه‌ دركاوی نوك تێژ كه‌ دڵی گیانی به‌رامبه‌ر (زۆر جار مسوڵمانه‌) شه‌قار شه‌قار ده‌كات. چونكه‌ خودا وشه‌ی جوانی چواندوه‌ به‌ دره‌ختی به‌رهه‌مدارو جوان كه‌ به‌ئاسماندا ده‌چێت، مسوڵمانیش ده‌بێت وه‌ك ئه‌و داره‌ به‌وشه‌ی جوان دڵو ده‌می پاراو بكات به‌وشه‌ی جوان وه‌ك به‌رهه‌می دار شیرن یان به‌چێژوو سود به‌خش بێت - بانگخواز / كه‌سایه‌تی دینی چاوی خه‌ڵكانیان زیاتر له‌سه‌ره‌ هه‌ندێك كه‌س له‌ مرۆڤه‌وه‌ بۆ دینی ئیسلام ده‌ڕوانن، بۆیه‌ هه‌ركات مه‌رجی ئارامی و دڵنیای نه‌ما له‌ گفتوگۆدا مافی ته‌ونادرێت به‌ گفتوگۆكه‌، مرۆڤ كاتێك نوێژ ده‌كات و قورئان ده‌خوێنێت خودا به‌چاو نابیرنرێت به‌ڵام دڵنیایی (بروا) له‌ مرۆڤدا چه‌سپاوه‌ كه‌ خودا گویی لێده‌گرێت بۆیه‌ نوێژ به‌رده‌وامی هه‌یه‌.. چونكه‌ جۆرێك دڵنیای ده‌دات به‌مرۆڤ كه‌ له‌گه‌ڵ هێزێكی  گه‌وره‌دا گفتوگۆ ده‌كات و ملكه‌چی خۆی بۆ ئه‌و هێزه‌ ده‌رده‌خات.

سه‌رچاوه‌:
•    ئه‌فلاتۆن، كۆمار، وه‌رگێڕانی له‌ ئینگلیزییه‌وه‌: سۆران عومه‌ر حه‌مه‌، رێبوار قاره‌مانی، مه‌هدی حه‌سه‌ن چۆمانی، چابخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌، 2006.
•    ئه‌ره‌ستۆ، كه‌تیگۆریه‌كان،وه‌رگێرانی له‌ ئینگلیزییه‌وه‌: د.محمد كمال، چا پو به‌خشی سه‌رده‌م 2007.
•    د.به‌كر عومه‌ر علی و م. شێركۆ حه‌مه‌ئه‌مین:  زارو شێوه‌زار ، چابخانه‌ی چوارچرا،200 6
•    دیوانی مه‌حوی، كۆكردنه‌وه‌و لێكدانه‌وه‌ی مامۆستا مه‌لا عبدالكریمی مده‌ریس.200
•     بۆ واتای وشه‌ی شه‌یتان بروانه‌: عه‌مر خالید، چیرۆكی پێغمبه‌ران له‌ روانگه‌ی نوێوه‌، و: شێخ محمد سه‌میع، یه‌كه‌م چاپ، 2009، ل:100
 
‌كاتێك دەڵێن: چەمك، راستەوخۆ پێوەندی بە بیركردنەوە هەیە، بیركردنەوەیش لە رێگەی زمانەوە رون دەكرێتەوە و شیدەكرێتەوە....‌
‌هزر له‌ بنه‌ره‌تدا بریتییه‌ له‌ تایبه‌تمه‌ندیی مرۆڤ و خه‌سله‌تی په‌یوه‌ست به‌ هۆش و ژییری. به‌لام كاتیك ئیمه‌ به‌كاری ده‌هینین مه‌به‌ستمان كۆی به‌رهه‌می‌ هۆشیاریی و ژییارییه‌ كه‌ له‌ دووتویی كتیب و هه...‌
‌ئایدۆلۆجیا،بابەتێكە، لەنێو پانتایی و كایەیی بیركردنه‌وه‌دا كار دەكات. خاوەن ئایدۆلۆجیا، بەپێی لۆژیكێكی بەرژوەندساز، پێوەندی دەبەستێت و پێوەندیەكانیش دەپچرێنێـت.هه‌ر به‌هۆی ئایدۆلۆجیاوه،‌ له‌ كۆمەڵگا...‌
‌ده‌گێڕنه‌وه‌ پیاوێك به‌نێو چۆڵه‌وانیه‌كدا ده‌ڕوات، ده‌بینێت هێلكه‌ی‌ هه‌ڵۆیه‌ك كه‌وتووه‌ ئه‌ویش پێی‌ سه‌یر ده‌بێـت كه‌ ئه‌و هێلكه‌یه‌ له‌وشوێنه‌دا كه‌وتووه‌، بۆیه‌ هه‌ڵیده‌گرێته‌وه‌و بۆئه‌وه‌ی‌ نه‌فه‌...‌
1 بۆ 5 له‌ کۆی 5     
 
 
  
Copyright ©, All Right Reserved.